หมาโตที่รับมาใหม่ฝึกฉี่ในบ้านได้

หมาโตที่รับมาใหม่ฝึกฉี่ในบ้านได้ และโดยมากใช้เวลาเป็นสัปดาห์ ไม่ใช่เดือนหรือปี วิธีที่ได้ผลเรียงกันอยู่สามข้อ: เริ่มจากให้มันอยู่พื้นที่เล็ก ๆ พื้นที่เดียวที่มองเห็นได้ตลอดทั้งวัน รักษาเวลาอาหารและเวลาพาออกไปเดินให้ตรงกับที่มันเคยชินจากชีวิตเดิมให้มากที่สุด แล้วค่อยขยายพื้นที่เมื่อพื้นที่เดิมแห้งติดกันหลายวัน และต้องแยกให้ออกตั้งแต่แรกระหว่าง “ฉี่เพราะยังไม่รู้ว่าที่ฉี่อยู่ตรงไหน” กับ “ฉี่เพราะประกาศอาณาเขต” เพราะสองอย่างนี้แก้คนละทาง

คืนแรกที่มันมาอยู่ห้องผม ชั้นสี่ของตึกสูง ผมตื่นมาตอนตีสองครึ่งเพราะกลิ่น กลิ่นฉี่หมาในห้องแอร์แคบ ๆ มันไม่เหมือนกลิ่นอื่น เข้าจมูกแล้วไม่ยอมออกไป ผมลุกมากอบพื้นด้วยผ้าขี้ริ้วเก่าที่ normalmenteใช้เช็ดรองเท้า กองที่ต้องเก็บอยู่ตรงหน้าประตูห้อง ไม่ใช่กลางห้อง ไม่ใช่ข้างเตียง มันเดินไปถึงประตูแล้วก็หยุดตรงนั้น รู้ว่าต้องออกไปข้างนอก แต่ไม่รู้จะบอกผมยังไง

ตัวมันขดอยู่ข้างชั้นวางรองเท้า หูแนบติดหัว ลูกตาจ้องตามมือผมที่ถือไม้ถูพื้น ไม่ได้ลนลานแบบหมาแพนิก แต่ระวังตัวเต็มที่

ตอนนั้นผมคิดแบบที่คนส่วนใหญ่คิด คือ “ตัวโตขนาดนี้แล้ว คงติดนิสัยมาแล้ว สอนไม่ทันแล้ว” พอผ่านไปสองสามสัปดาห์ ผมรู้ว่าผมคิดผิดตั้งแต่คำว่า “ติดนิสัย” มันไม่เคยมี “ที่” ให้ติด หมาที่อยู่ตลาดหรือริมถนน ฉี่ตรงไหนก็ได้ที่มันยืนอยู่ ไม่มีใครเคยบอกว่ามีที่หนึ่งที่ควรไป ถ้าจะมีอะไรติดตัวมา มันคือ “ฉี่แล้วเดินต่อ” ซึ่งไม่ใช่เรื่องที่แก้ไม่ได้เลย

เริ่มจากพื้นที่สองสามตารางเมตร ไม่ใช่ทั้งห้อง

ห้องผมราวสามสิบกว่าตารางเมตร ผมไม่ได้ปล่อยให้มันเดินทั่วห้องในสัปดาห์แรกเลย ผมใช้คอกกั้นแบบบานพับสามแผ่น กั้นมุมหนึ่งของห้องให้เหลือราวสองถึงสามตารางเมตร วางที่นอนไว้มุมหนึ่ง วางถาดรองซับไว้อีกมุมที่ไกลกันที่สุดเท่าที่พื้นที่แคบ ๆ นั้นจะทำได้ ที่เหลือคือทางเดินสั้น ๆ ระหว่างสองอย่าง

พื้นที่เล็กมันให้อะไรสองอย่าง อย่างแรก หมาไม่ชอบนอนทับที่ที่ตัวเองเปียก ถ้าที่นอนกับที่ฉี่ห่างกันแค่ก้าวเดียว มันจะเลือกถูกเองโดยไม่ต้องมีใครดุ อย่างที่สอง พื้นที่เล็กทำให้ผมเห็นทุกหยด ตอนที่มันยังไม่รู้ว่าที่ฉี่อยู่ตรงไหน การเห็นคือทั้งหมดของการแก้ปัญหา ถ้าปล่อยทั้งห้อง ผมจะเจอกองตอนเช้าโดยไม่รู้ว่ามันเกิดตอนไหน หลังอาหาร หรือหลังได้ยินเสียงลิฟต์

ผมเลือกมุมใกล้ประตูห้อง ไม่ได้เลือกห้องน้ำ เพราะตอนพามันออกไปข้างนอกจะได้ไม่ต้องเดินผ่านทั้งห้องให้ใจเต้น ใครที่ห้องน้ำกว้างพอและพื้นกระเบื้องล้างง่าย การใช้ห้องน้ำเป็นที่อยู่ช่วงแรกก็workเหมือนกัน แต่ต้องยอมรับว่าหมากินน้ำในห้องน้ำไม่ได้ และห้องน้ำไทยหลายห้องไม่มีที่ให้วางที่นอนด้วย

กลางคืนสามคืนแรกผมตั้งนาฬิกาปลุก ปลุกตอนเที่ยงคืนครึ่งกับตีห้า พาไปจุดเดิมใต้ต้นไม้หน้าปากซอย ยืนรอห้านาที ถ้าไม่ฉี่ก็พากลับเข้านอน ไม่เล่น ไม่พูดมาก การออกไปกลางคืนมันต้องน่าเบื่อ ไม่งั้นหมาจะเริ่มเรียกร้องออกไปเที่ยว

เวลาเดิมของมันคือของขวัญที่คนมักทิ้ง

คนส่วนใหญ่ที่รับหมาโตมาจำได้ว่าหมามีนิสัยอย่างไร แต่ลืมไปว่ามันมีตารางเวลาอยู่แล้ว หมาแถวตลาดที่ผมเคยเห็น ออกเดินตอนตีห้ากว่า ๆ กับตอนหัวค่ำ เพราะนั่นคือเวลาที่คนเริ่มออกมาและร้านเริ่มปิด

ผมจึงยึดสองช่วงนั้นไว้ ไม่ไปเปลี่ยนเป็น “เดินตอนเย็นหลังเลิกงาน” เพราะสะดวกผม แล้วค่อยมาบ่นว่าหมาไม่ยอมฉี่ ผมเพิ่มรอบที่สามคือก่อนนอนอีกหนึ่งรอบ เพราะหมาโตที่อยู่ในห้องแอร์จะดื่มน้ำมากกว่าตอนอยู่ข้างนอก

เรื่องอาหารก็เหมือนกัน ผมให้สองมื้อ เวลาเดิมทุกวัน แล้วจดว่าแต่ละมื้อกินเสร็จกี่โมง ของผม หลังจากนั้นราว ๆ ยี่สิบนาทีถึงครึ่งชั่วโมงคือช่วงที่ต้องพาออกไป ตัวเลขนี้ต่างกันในแต่ละตัว แต่พอจดสามวันก็เห็นแพตเทิร์นของมันเอง

ผมแปะกระดาษไว้ที่ตู้เย็น เขียนสี่คอลัมน์: เวลากิน เวลาออกไป เวลาฉี่ข้างนอก กี่โมงที่พื้นห้องเปียก การจดมันฟังดูเกินจำเป็น แต่พอวันไหนมันฉี่ในห้อง ผมจะรู้ทันทีว่าเมื่อวานผมกลับช้ากว่าปกติกี่ชั่วโมง ไม่ใช่โทษว่า “หมามันดื้อ”

กลิ่นคือตัวสั่งให้มันกลับไปที่เดิม

น้ำยาถูพื้นทั่วไปที่หอมแรงไม่ได้ล้างกลิ่นจริง มันแค่กลบ ถ้าพื้นยังมีกลิ่นเดิม หมาก็จะกลับไปฉี่ตรงนั้นอีก และน้ำยาบางสูตรที่มีส่วนผสมของแอมโมเนียก็ยิ่งใกล้เคียงกับกลิ่นฉี่เข้าไปใหญ่

ผมใช้ น้ำยาเอนไซม์ ฉีดทิ้งไว้ตามที่ฉลากบอก แล้วซับให้แห้ง ห้ามใช้ผ้าถูพื้นผืนเดียวลูบทั้งห้อง เพราะเท่ากับเอาฉี่ไปป้ายทั่วบ้าน ของที่เป็นพรมหรือที่นอน ต้องซักหรือแช่จริง ไม่ใช่แค่เช็ดผิว

อุบัติเหตุ กับ การประกาศอาณาเขต คนละเรื่องกัน

นี่คือจุดที่คนมักรวมเป็นเรื่องเดียวแล้วแก้ไม่ถูกทาง

ดูจากอะไร

อุบัติเหตุจากการยังไม่รู้ที่: กองใหญ่ อยู่บนพื้นราบ มักอยู่ใกล้ประตูหรือใกล้ที่นอน เกิดตอนที่กระเพาะปัสสาวะเต็มจริง ๆ คือหลังกินอาหาร หลังตื่นนอน หรือตอนที่ผมกลับบ้านช้า

การประกาศอาณาเขต: หยดเล็ก ๆ หลายหยด เกาะขาเก้าอี้ ขอบประตู กระถางต้นไม้ หรือมุมผนัง บางทีไม่กี่หยดจนแทบไม่เห็น สังเกตท่าทางก็ได้ ตัวผู้ที่ประกาศอาณาเขตมักยืนแล้วยกขาข้างหนึ่ง ไม่ได้ย่อตัวลงนั่งฉี่แบบปกติ

แก้คนละวิธี

อุบัติเหตุแก้ด้วยตารางเวลาและการจำกัดพื้นที่

การประกาศอาณาเขตแก้ด้วยการลดพื้นที่ให้มันเดินฟรีในช่วงที่เราดูไม่ถึง คุมของในห้อง เก็บกระถางต้นไม้ขึ้นที่สูงชั่วคราว เอากระเป๋าที่วางพื้นออก และทำความสะอาดจุดที่มันเคยฉี่ให้หมดกลิ่น ตัวที่ประกาศอาณาเขตไม่จำเป็นต้องเดินมากขึ้น มันต้องการโอกาสน้อยลง

ที่สำคัญคือ อย่าดุตอนเจอหลักฐานทีหลัง หมาไม่เชื่อมโยงการดุเข้ากับการฉี่เมื่อสองชั่วโมงก่อน มันเชื่อมโยงเข้ากับคนที่เพิ่งเปิดประตูเข้ามาแล้วตะโกน ซึ่งทำให้ปัญหาหนักกว่าเดิม คือมันจะไปฉี่ในที่ที่เราไม่เห็น

ขยายพื้นที่เมื่อพื้นที่เดิมแห้งติดกันประมาณห้าวัน

เกณฑ์ของผมคือ แห้งติดกันห้าวันในพื้นที่เล็ก แล้วค่อยเปิดเพิ่มทีละห้อง และเปิดเฉพาะตอนที่ผมอยู่ในห้องนั้นด้วย ตอนที่ผมออกไปข้างนอกหรือเข้านอน มันกลับเข้าไปในพื้นที่เล็กเหมือนเดิม

ถ้าเปิดห้องนั่งเล่นแล้วมีหยดหนึ่งหยด ไม่ต้องเริ่มใหม่ทั้งกระบวนการ แค่ถอยกลับไปพื้นที่เล็กอีกสามสี่วันแล้วลองใหม่ ความถอยหลังไม่ใช่ความล้มเหลว มันคือการปรับขนาดความอิสระให้ตรงกับระดับที่หมารับไหว

อีกอย่างที่ช่วยได้คือการผูกสายจูงสั้น ๆ ไว้กับขาโต๊ะตอนที่ผมนั่งทำงานอยู่ด้วย หมาจะอยู่ใกล้ ๆ ผม มองเห็นผม และไม่ wander ไปหามุมเงียบ ๆ ทำอะไรที่ผมมองไม่เห็น

ระเบียง ลิฟต์ และฝนตก

ถ้าใช้ระเบียงเป็นที่ฉี่ ต้องล้างทุกครั้งที่ฉี่ และระวังสองเรื่อง ระเบียงไทยตอนบ่ายร้อนมาก อย่าทิ้งหมาไว้บนนั้นนาน ๆ และพื้นระเบียงที่เปียกฝนจะลื่น ซึ่งแย่กับข้อต่อของหมาโต

ทางเดินร่วมและล็อบบี้คือที่ที่คนชอบโดน complaints ถ้าหมายังไม่นิ่ง ผมอุ้มมันผ่านล็อบบี้ไปเลย ขึ้นลิฟต์ตัวเดิม จุดฉี่ข้างนอกจุดเดิม เพราะกลิ่นเดิมที่จุดเดิมคือสิ่งที่บอกหมาเร็วที่สุดว่าตรงนี้คือที่

วันฝนตก ต้องมีทางสำรองเตรียมไว้ล่วงหน้า ไม่ใช่คิดตอนฝนลงแล้ว ผมปูแผ่นรองซับไว้มุมระเบียงหรือในห้องน้ำไว้ตลอด และพาไปที่เดิมนั้นตอนฝนตก หมาเรียนรู้ได้ว่ามี “ที่ฉี่วันฝนตก” อีกที่หนึ่ง

สิ่งที่ผมต้องยอมรับว่ายังไม่หาย

มีบางกรณีที่ตารางเวลาไม่ใช่คำตอบทั้งหมด บางตัวฉี่หยดตอนตื่นเต้นเวลามีคนมาเยี่ยม อันนั้นคนละกลไกกับเรื่องนี้ และแก้ด้วยการไม่ทักทายแบบกระตุ้นตอนเข้าบ้าน

บางตัวรับมาจากถนนแล้วต้องอยู่คนเดียวทั้งวันเพราะเราทำงาน ตอนนั้นต่อให้ตารางดีแค่ไหน โอกาสเกิดก็ยังมี ทางแก้คือทำพื้นที่ให้เล็กพอที่มันจะไม่ต้องเลือก หรือหาคนแวะมาพากลางวัน

และถ้าฉี่มีเลือด ฉี่ขุ่น หรือต้องลุกฉี่หลายรอบตอนกลางคืนทั้งที่ไม่ได้ดื่มน้ำมาก นั่นไม่ใช่เรื่องการฝึกแล้ว ให้พาไปให้หมอตรวจ

ที่เหลือมันคือเวลา หมาโตเรียนเร็วกว่าที่ผมกลัวตอนคืนแรกมาก เพราะมันไม่ได้ต้องสร้างนิสัยใหม่จากศูนย์ มันแค่ต้องรู้ว่าที่หนึ่งที่มันควรไปอยู่ตรงไหน

อาทิตย์ที่ห้า มันเดินไปยืนตรงหน้าประตูห้องแล้วหันมามองผม ไม่มีเสียง ไม่มีการข่วนประตู แค่นั้น ผมไม่ได้สอนมันด้วยคำพูดสักคำ สอนด้วยการพาไปที่เดิม เวลาเดิม จนประตูบานนั้นกลายเป็นคำตอบของมันเอง