ขนร่วงทั้งที่อาหารดี สาเหตุอยู่ตรงไหน

ขนร่วงทั้งที่อาหารดี คำตอบที่ตรงที่สุดคือ คำว่า "อาหารดี" ในสายตาคนซื้อ กับ "สารอาหารที่ร่างกายหมาเอาไปสร้างขนได้จริง" เป็นคนละเรื่องกัน ขนเกือบทั้งเส้นสร้างจากโปรตีนและไขมัน ถ้าโปรตีนที่ย่อยง่ายมีไม่พอถึงระดับที่ร่างกายจะดึงไปสร้างขนใหม่ ต่อให้ถุงอาหารดูดีแค่ไหนขนก็ยังร่วง แห้ง และกรอบ และถ้าไขมันที่ให้กรดไขมันจำเป็นมีไม่พอ ผิวกับขนก็ไม่มีความเงา สาเหตุที่เจอบ่อยจึงอยู่ที่ปริมาณที่หมาได้กินจริง การดื่มน้ำ และอาหารจากโต๊ะที่ยังปนเข้ามา ไม่ใช่ที่การเปลี่ยนถุงอาหารอย่างเดียว

ผมรู้ก่อนจะทันมอง ฝ่าเท้าเหยียบกระเบื้องหน้าประตูแล้วสาก มันไม่ใช่ความรู้สึกแบบเศษฝุ่น เป็นเส้นๆ กวาดครั้งเดียวได้ขนเป็นกำatangมือ ไม่ต้องรอให้หมานอนเล่นนาน ตรงขอบพรมก็มี ใต้พัดลมก็มี กองอยู่ตรงมุมที่หมามันชอบไปนอนแผ่เพราะพื้นเย็น

สิ่งที่ผมทำก่อนจะไปคิดเรื่องอาหารคือเขี่ยขนบนไม้กวาดดูด้วยนิ้ว แยกให้ออกระหว่างเส้นยาวที่โคนมีหัวเล็กๆ กับท่อนสั้นขาดกลาง ถ้าเจอแต่ท่อนสั้นยาวประมาณนิ้วก้อยเต็มไปหมด นั่นคือขนที่กรอบจนหัก ไม่ใช่ขนที่หลุดตามรอบปกติ แล้วผมจะคลำที่ตัวหมา ไล่จากสันหลังลงไปสะโพก ต้นขา ดูว่ากระดูกขึ้นมากกว่าที่เคยหรือเปล่า ตรงนั้นมันบอกได้เร็วกว่าถุงอาหารเขียนอะไรไว้เยอะ

ขนคือของที่ต้องสร้างใหม่เรื่อยๆ

คนมักคิดว่าขนเป็นของที่ติดอยู่กับตัวแล้วจบ แต่จริงๆ มันผลัดและงอกใหม่ตลอดเวลา เท่ากับร่างกายต้องมีวัตถุดิบจ่ายให้เส้นผมใหม่ทุกวัน โปรตีนจากเนื้อ ไก่ ปลา ไข่ คือวัตถุดิบหลักตรงนั้น

จุดที่ผมเข้าใจตอนหลังและมันอธิบายได้เกือบทุกเคสคือ ร่างกายไม่ได้จัดสรรสารอาหารเท่ากันทุกส่วน ขนกับผิวเป็นคิวท้ายๆ ถ้าพลังงานที่ได้ต่อวันไม่พอดีกับที่ใช้ออกไป ร่างกายจะเอาโปรตีนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อและอวัยวะที่จำเป็นก่อน ขนจะถูกทิ้งไว้ทีหลัง นี่คือเหตุผลที่หมาไม่ได้ผอมจนเห็นซี่โครงชัด แต่ขนก็ยังแย่ เพราะมันขาดแบบเรื้อรังมานาน ไม่ใช่ขาดจนถึงขั้นโทรมทั้งตัว

ผมเลยเลิกถามว่า "อาหารนี้ดีไหม" แล้วเปลี่ยนไปถามว่า "หมาได้กินจริงวันละเท่าไหร่ และมันกินหมดชามหรือเปล่า" หลายบ้านตักตามความเคยชิน ไม่ได้ดูว่าหมาโตขึ้นหรือกิจกรรมลดลง หรือในบ้านมีคนอื่นแอบให้ขนมระหว่างวัน ตัวเลขพวกนี้ทำให้ภาพมันเพี้ยนไปหมด และมันเพี้ยนเงียบๆ ไม่มีใครรู้ตัว

ไขมัน ตัวที่ทำให้เห็นความต่างเร็วที่สุด

ถ้าโปรตีนคือวัตถุดิบ ไขมันคือตัวที่คุมผิวกับความเงา กรดไขมันจำเป็นที่ร่างกายหมาไม่ได้สร้างเองต้องได้จากอาหาร ไขมันจากสัตว์และปลาคือแหล่งที่อยู่ในครัวไทยแทบทุกบ้าน เนื้อติดมันนิดหน่อย ปลา ไข่แดง สิ่งเหล่านี้ให้ทั้งพลังงานและกรดไขมันในมื้อเดียว

สิ่งที่ผมสังเกตมานานคือบ้านที่ขนแห้งกรอบและมีรังแค มักเป็นบ้านที่ให้แต่อาหารเม็ดล้วนๆ มาตลอดโดยไม่เคยมีอะไรเพิ่มเลย และพอเริ่มมีของสดไม่ปรุงรสปนเข้ามาบ้าง ผิวจะเปลี่ยนก่อนขน หนังจะไม่ลอกเป็นขุย ขนใหม่ที่งอกออกมาจะนุ่มกว่าปลายเก่าที่ค้างอยู่ชัดเจน

น้ำ ตัวแปรที่อากาศบ้านเราทำให้มองข้ามง่ายที่สุด

อันนี้ผมคิดว่าคนพลาดกันมากที่สุดในบ้านเรา หมากินอาหารเม็ดเป็นหลัก แปลว่าเกือบทั้งหมดของน้ำที่มันได้ มาจากชามน้ำชามเดียว และในเดือนเมษายน ชามที่วางไว้หน้าบ้านตอนบ่าย น้ำมันอุ่นจนหมาเลียสองทีก็เดินหนี ผ่านไปทั้งวันได้น้ำไม่ถึงครึ่งของที่ควร

ผมเลยเปลี่ยนวิธีง่ายๆ วางชามหลายจุด เอาอยู่ในร่ม เปลี่ยนน้ำบ่อยกว่าที่เคยเปลี่ยน และสังเกตสีปัสสาวะกับความสดชื่นของหมาเป็นตัวบอก ถ้าหมาเดินเหม็นหึ่งตอนบ่ายแล้วน้ำในชามยังเต็มอยู่ นั่นคือสัญญาณแล้ว

อาหารจากโต๊ะที่ทำให้อ่านผลไม่ออก

มีบ้านหนึ่งที่ผมไปช่วยดู เขาให้อาหารดีขึ้น เปลี่ยนถุงใหม่ แต่นิสัยเดิมคือราดน้ำแกงหรือน้ำพะโล้ลงในชามข้าวเพื่อให้หมากินง่ายขึ้น หมากินเก่งขึ้นจริง แต่ขนไม่ดีขึ้นเลยสักนิด ตอนนั้นผมเกือบโทษอาหารใหม่แล้ว

ของที่ปรุงจัดและเค็มไม่ได้ช่วยเรื่องขนเลย มันทำให้สัดส่วนสารอาหารทั้งมื้อเสียสมดุล หมากินน้ำมากขึ้น ปัสสาวะบ่อยขึ้น อุจจาระเปลี่ยนกลิ่น แล้วเราก็อ่านผลไม่ออกไปอีกเป็นเดือน เพราะไม่รู้ว่าที่เห็นมาจากอาหารใหม่หรือจากน้ำแกง

ถ้าอยากเติมอะไรจริงๆ ให้เติมของที่ปรุงเสร็จแล้วไม่มีรสชาติ เนื้อต้ม ไข่ต้ม ปลาที่ต้มหรือนึ่งแล้วไม่ปรุง ไม่ต้องใส่ซอส ไม่ต้องใส่ผงชูรส แล้วแยกให้ชัดว่ามันคือของเสริม ไม่ใช่ย้ายมื้อหลักมาอยู่ในจานของคน

เปลี่ยนช้า แล้วรอให้ขนยาวออกมา

ตอนเปลี่ยนอาหาร ผมให้ของใหม่ปนเข้าไปทีละน้อย ไล่ไปราวหนึ่งสัปดาห์ ไม่ใช่เพราะมีหลักการอะไรซับซ้อน แต่เพราะถ้ากระเพาะหมาแปรปรวนขึ้นมา อาการท้องเสียจะกลบทุกอย่างที่ผมกำลังจับตาดูอยู่หมด

และที่สำคัญกว่านั้น ขนที่เห็นอยู่ตอนนี้มันถูกสร้างขึ้นมาหลายสัปดาห์ก่อนแล้ว มันเป็นบันทึกของอดีต ไม่ใช่รายงานสด สิ่งที่เราทำวันนี้จะไปโผล่ที่ปลายขนในอีกหลายสัปดาห์ข้างหน้า

ผมเลยติดนิสัยเขียนวันที่เริ่มลงในปฏิทินแปะฝา แล้วถ่ายรูปหลังหมาด้วยแสงเดียวกัน มุมเดียวกัน ทุกสองสัปดาห์ วิธีนี้กันไม่ให้ผมเผลอตัดสินภายในห้าวัน ซึ่งเป็นจังหวะที่คนส่วนใหญ่ตัดสิน แล้วก็เปลี่ยนอาหารใหม่ซ้ำ แล้วก็เริ่มนับหนึ่งใหม่ ไม่มีอะไรได้ทำงานจนจบสักรอบ

บางทีก็ไม่ใช่อาหารเลย

ต้องพูดตรงๆ ว่ามีเคสที่ต่อให้ปรับอาหารดีแค่ไหนก็ไม่จบ ถ้าขนร่วงเป็นหย่อมๆ จนเห็นผิวหนังชัด ผิวแดง คัน เกาจนถลอก หรือผิวด้านเป็นสีดำหนา หรือหมากินเยอะแต่กลับผอมลง พวกนี้ไม่ใช่เรื่องโปรตีนกับไขมัน เป็นเรื่องเห็บหมัด เชื้อรา ฮอร์โมน หรืออะไรที่ต้องให้คนตรวจดูของจริง ไม่ใช่ปล่อยให้เดาจากชามข้าว

เคสที่ผมมั่นใจว่าเกี่ยวกับอาหารจริงๆ คือขนร่วงกระจายสม่ำเสมอทั้งตัว เส้นกรอบขาดง่าย ผิวแห้งมีขุย ไม่มีหย่อมหัวโล้น

หลังผ่านไปหลายสัปดาห์ ผมกวาดพื้นอีกครั้ง ขนยังอยู่บนไม้กวาดเหมือนเดิม ผมไม่ได้คาดหวังว่าจะหมด แต่สิ่งที่เปลี่ยนคือรูปทรงของมัน ท่อนสั้นที่ขาดกลางมีน้อยลง เส้นที่ร่วงมามีหัวติดมาด้วยมากขึ้น ซึ่งแปลว่ามันหลุดตามรอบ ไม่ได้หักคาที่ และนั่นคือหลักฐานเดียวที่ผมเชื่อ เพราะมันมาจากพื้นบ้านผมเอง ไม่ได้มาจากข้างถุง