อยู่คอนโดควรรับลูกสุนัขหรือสุนัขโต

ถ้าอยู่คอนโดและชีวิตประจำวันออกจากห้องเป็นรอบไม่แน่นอน การรับสุนัขโตมาอยู่ด้วยปลอดภัยกับทั้งคนและหมามากกว่า เพราะสุนัขโตเผยขนาดตัว ขน และปฏิกิริยาต่อเสียงกับคนแปลกหน้าออกมาให้เห็นแล้ว ส่วนลูกสุนัขต้องใช้เวลา 8-12 เดือนกว่าจะรู้ว่าตัวเองโตขึ้นแล้วอยู่กับพื้นที่เท่านี้ไหวหรือเปล่า และตลอดช่วงนั้นมันยังกลั้นปัสสาวะไม่ได้ตามใจเรา จึงต้องมีคนพาลงลิฟต์ตามเวลาทุกวัน ถ้าตารางชีวิตยืดหยุ่นจริงและมีคนกลับบ้านกลางวันได้ ลูกสุนัขก็อยู่คอนโดได้ แต่ให้เลือกจากความจุของชีวิตคุณ ไม่ใช่จากความน่ารักของหน้าตอนมันเงยขึ้นมอง

ผมยืนอยู่ในล็อบบี้ตอนหกโมงสี่สิบห้า พื้นหินอ่อนแฉะเป็นทางเพราะเพิ่งถู กลิ่นน้ำยาถูพื้นลอยอยู่เหนือน่อง ลูกหมาอายุสามเดือนที่ปลายสายจูงก้มดมพื้น แล้วเริ่มเดินวนเป็นวงกลมเล็ก ๆ ผมรู้ทันทีว่าอีกสิบวินาทีจะเกิดอะไรขึ้น และทำอะไรไม่ได้เลยนอกจากยืนนิ่งให้มันถ่ายตรงมุมกระถางให้เสร็จ แล้วลากกลับขึ้นลิฟต์ไปชั้นสิบสี่ เที่ยวนี้ใช้เวลายี่สิบกว่านาที ไม่ใช่ห้านาทีอย่างที่ผมคิดไว้ตอนตัดสินใจรับมันมา

นั่นคือสิ่งที่ผมอยากให้เห็นก่อนเรื่องอื่น ในคอนโด งานเลี้ยงหมาไม่ได้วัดกันที่ มีเวลาเดินเล่นวันละกี่นาที แต่วัดกันที่เวลาในแนวดิ่ง คือระยะจากประตูห้องลงไปถึงพื้นดิน แล้วกลับขึ้นมาใหม่ ซึ่งเป็นเวลาที่เร่งไม่ได้เลย และเป็นต้นทุนที่เกิดซ้ำทุกครั้งที่หมาต้องถ่าย

ลูกหมา: ด่านแรกคือกระเพาะปัสสาวะ ไม่ใช่ความน่ารัก

การกลั้นปัสสาวะของลูกหมาเป็นการพัฒนาของกล้ามเนื้อและระบบประสาทที่ใช้เวลาหลายเดือน ไม่ใช่สวิตช์ที่เปิดได้ตามคำสั่ง กฎคร่าว ๆ ที่คนเลี้ยงมักใช้กันคืออายุเป็นเดือนบวกหนึ่ง สองเดือนก็ประมาณหนึ่งชั่วโมง สามเดือนก็ราวสองถึงสามชั่วโมง และนั่นคือตัวเลขตอนมันหลับ กับตอนมันตื่นเล่นอยู่กลางห้องมันคนละเรื่องกันเลย วันที่ฝนตก อากาศครึ้ม หรือมีช่างมาเคาะประตู ตัวเลขนั้นหดลงอีก

ลองนับจริงดูครับ อยู่ชั้นยี่สิบ ลิฟต์คอนโดรอสามถึงห้านาที ลงถึงล็อบบี้เดินออกประตูอีกสามนาที หาที่ให้มันดมแล้วถ่ายอีกห้านาที รวมไปกลับครึ่งชั่วโมง ถ้าหมาเพิ่งสองเดือนและตื่นอยู่ ต้องทำแบบนี้ทุกหนึ่งชั่วโมง ถ้าคุณออกไปทำงานแปดชั่วโมง สมการนี้ไม่ปิด ต่อให้มีคนช่วยกลางวันก็ยังตึง

ผมเคยคิดว่าแค่ขยันอุ้มลงไปบ่อย ๆ ก็จบ แต่จริง ๆ มันไม่ใช่ปัญหาที่แรง เป็นปัญหาที่เวลา ทุกเที่ยวต้องรอลิฟต์ ต้องเจอคน ต้องเจอหมาตัวอื่นอยู่ในลิฟต์คันเดียวกัน บางวันลิฟต์ซ่อม ต้องเดินบันไดสิบสี่ชั้นกับหมาที่เหนื่อยง่ายและยังไม่ชินกับบันได แล้วพอถึงห้องมันก็อาจจะฉี่อีกรอบตรงพรมหน้าประตู

อีกอย่างที่คอนโดต่างจากบ้านชัดเจน คือระยะจากที่นอนถึงจุดที่มันเคยพลาดสั้นมาก ในห้อง 28 ตารางเมตร มันเดินไม่ถึงสิบก้าวก็ถึงแล้ว พลาดแล้วก็พลาดเลย ไม่มีประตูหลังให้ปิดกั้น ไม่มีสวนให้ปล่อย มันจึงเรียนรู้ช้ากว่าลูกหมาในบ้านที่มีรั้ว

สามถึงหกเดือน: ฟัน และทุกอย่างที่อยู่ในความสูงของมัน

ช่วงนี้ฟันน้ำนมเริ่มหลุด ฟันแท้ดันขึ้น เหงือกคันและเจ็บ เป็นแรงกดที่มันต้องระบายออก ถ้าบ้านคุณมีสวน ให้ยัดของเข้ากระจก ปิดประตู เก็บให้พ้นได้เลย แต่คอนโดหนึ่งห้องนอนไม่มีประตูให้ปิด มีแต่พื้นที่เดียวกัน สายชาร์จโทรศัพท์ที่เสียบไว้ข้างที่นอน ปลั๊กพ่วงใต้ทีวี ขาโต๊ะไม้เตี้ย ๆ สายรูดม่าน กับรองเท้าแตะคู่ที่วางหน้าประตู ทั้งหมดอยู่ในระยะปากของมัน และมันจะไปถึงก่อนที่คุณจะรู้ตัว

ผมเรียนรู้ว่าเรื่องนี้แก้ด้วยการซ่อนไม่จริง เพราะไม่มีที่ซ่อน ตอนนั้นผมต้องเปลี่ยนวิธีคิดใหม่ จากเก็บของให้พ้น เป็นยอมรับว่าบางอย่างต้องย้ายออกจากห้องถาวร แล้วหาทางออกให้ปากมันแทนด้วยของที่มันแทะได้ถูกขนาดปาก ไม่ใช่ปล่อยให้มันเลือกเอง เพราะสิ่งที่มันจะเลือกก่อนเสมอคือของที่กลิ่นคนติดอยู่ และราคาแพงที่สุดในห้อง

ช่วงกลัว: ความผิดพลาดที่แก้คืนยากที่สุด

ลูกหมาผ่านช่วงที่ความกลัวฝังลึกได้ง่ายกว่าปกติ ในปีแรกมีสองระลอกที่คนเลี้ยงพูดถึงกันบ่อย ระลอกแรกประมาณสามถึงห้าเดือน อีกระลอกราวแปดถึงสิบสองเดือน ตัวเลขไม่ตายตัว ขึ้นกับตัวหมาด้วย แต่ที่ตรงกันคือ ในช่วงนั้นประสบการณ์ใหม่จะเข้าไปนั่งอยู่ในหัวมันลึกเป็นพิเศษ แล้วอยู่นาน

ในคอนโด ประสบการณ์ใหม่เกิดขึ้นเองได้โดยที่เราไม่ได้ตั้งใจ เยอะกว่าที่ผมคิดไว้ตอนแรกมาก ลิฟต์ที่แน่นจนหมาต้องยืนเบียดขาคนแปลกหน้า การ์ดที่ก้มลงมาลูบหัวโดยไม่ถามก่อน ประตูกระจกที่มองไม่เห็นว่ามีอะไรอยู่ข้างหลัง เสียงมอเตอร์ไซค์ดังในลานจอดชั้นล่าง กลิ่นไอเสีย ฝาท่อที่ดังกร๊ากตอนเหยียบ รถเข็นของแม่บ้านที่เลี้ยวมาข้างหลัง

ตรงนี้คือส่วนที่ผมคิดว่าคนส่วนใหญ่ประเมินต่ำไป งานสังคมของลูกหมาไม่ใช่แค่พาไปเจอเพื่อนเยอะ ๆ แต่คือการจัดสถานการณ์เดิมซ้ำ ๆ ให้มันได้เจอตอนที่มันยังไม่กลัว ถ้าช่วงนั้นผ่านไปโดยที่มันติดความกลัวลิฟต์ไว้แล้ว คุณจะได้หมาที่ต้องอุ้มขึ้นลิฟต์ทุกครั้งไปตลอดชีวิต หมาตัวสิบห้ากิโลอุ้มขึ้นสิบสี่ชั้นยังพอไหว แต่อีกปีสองปีมันจะไม่ยอมให้อุ้มแล้ว และรางวัลที่ได้จากความสะดวกตอนนั้นคือปัญหาที่อยู่กับคุณไปสิบปี

สุนัขโต: ข้อมูลที่เห็นได้ทันทีคือคำตอบไปแล้วครึ่งหนึ่ง

นี่คือข้อได้เปรียบที่ผมให้น้ำหนักมากที่สุด ไม่ใช่เรื่องนิสัย แต่เป็นเรื่องข้อมูล เราลืมกันบ่อยว่าลูกหมาเป็นสัตว์ที่ยังไม่เปิดไพ่ ขนของมันยังไม่ใช่ขนของตัวเต็มวัย ถ้ามันกลายเป็นพันธุ์ขนสองชั้นที่แน่นเอี๊ยด อากาศร้อนชื้นแบบบ้านเราจะกลายเป็นงานประจำวันทันที ขนาดตัวก็ยังไม่รู้ว่าจบที่เท่าไหร่ จมูกสั้นหรือยาวก็ยังดูไม่ออก ตอนสองเดือนมันตัวเท่ากันหมด

หมาที่โตแล้วไม่เหลือช่องให้เดาแบบนั้น ยืนอยู่ตรงหน้า ขนาดตัวเท่านี้ ขนแบบนี้ หายใจแบบนี้ วิธีเช็กที่ผมใช้คือพาเดินในที่ที่ไม่มีอะไรน่าตื่นเต้น พื้นเรียบสักรอบ ขึ้นลงบันไดสักสองสามชั้น แล้วดูว่ามันหายใจแรงแค่ไหน ใช้เวลากี่นาทีกว่าจะกลับมาเป็นปกติ ผ่านคนเยอะ ๆ มาแล้วมันยังหันมามองคุณอยู่ไหม

คำถามเดียวที่ต้องตอบให้ได้ก่อนตัดสินคือ วันที่อากาศร้อนจัด แอร์เปิดแค่ตอนนอน หมาตัวนี้จะอยู่กับห้องนี้ได้โดยไม่ทรมานหรือเปล่า ซึ่งคำตอบอยู่ในตัวมันเอง ไม่ได้อยู่ในความหวังของคุณ

แต่สุนัขโตก็ไม่ใช่ทางลัด เดือนแรกคือการรื้อก่อนสร้าง

ต้องพูดตรง ๆ ตรงนี้ครับ หมาที่โตแล้วมาพร้อมของติดตัวที่เราไม่ได้เลือก สุนัขที่อยู่กรงมานานอาจกลั้นเก่งจนไม่ยอมถ่ายตอนมีคนจูง บางตัวเคยถ่ายบนหญ้าเท่านั้น แล้วหญ้าในคอนโดมันไม่มี บางตัวมาจากบ้านยกพื้น แล้วกลัวพื้นกระเบื้องเย็นที่สะท้อนเงาตัวเอง บางตัวไม่เคยขึ้นลิฟต์เลย ครั้งแรกที่ประตูลิฟต์เปิดพร้อมเสียงหึ่ง ๆ มันจะถอยหลังกลับเข้าห้อง แล้วเราเป็นคนต้องยืนขวางไว้

งานในช่วงนี้คือการรื้อ ไม่ใช่การสร้าง และมันกินความอดทนคนละแบบกับตอนเลี้ยงลูกหมา เพราะคุณไม่ได้เขียนบนกระดาษเปล่า แต่กำลังสอนใหม่กับหมาที่เชื่อไปแล้วว่าวิธีเดิมของมันปลอดภัย ใช้เวลาอาจจะสามสัปดาห์ หรือสามเดือน ขึ้นกับว่านิสัยนั้นฝังมานานแค่ไหน และบางอย่างก็ไม่ได้หายสนิท แค่ managed ได้ดีขึ้น

ขนาดตัวกำหนดว่าเมื่อไหร่จะนิ่ง

อีกจุดที่คนตัดสินใจมักมองข้าม ถ้าคุณอยากได้หมาที่อยู่เฉย ๆ ในห้องได้ ไม่ต้องคอยดักตลอดเวลา ความเร็วที่มันนิ่งขึ้นขึ้นกับขนาดตัวชัดเจน หมาตัวเล็กมักเข้าที่ราวปีแรก บางตัวเก้าเดือนก็เริ่มนิ่ง หมาตัวกลางราวปีถึงปีครึ่ง หมาตัวใหญ่และตัวใหญ่มากลากยาวถึงสองปีครึ่ง กว่ากล้ามเนื้อและข้อจะปิดสนิทและหัวจะตามทันร่างกาย

หมายความว่าถ้าคุณรับลูกหมาตัวใหญ่มาอยู่คอนโดวันนี้ คุณกำลังเซ็นสัญญาสองปีกับช่วงวัยรุ่นของมัน ในห้องที่แทบไม่มีที่ให้วิ่งระบาย และผมจะไม่แปลกใจเลยถ้าคุณจะเหนื่อยก่อนที่มันจะโตเต็มที่

ตัดสินแบบไม่ต้องเดา

ลองทำสามอย่างนี้ก่อนตัดสินใจ หนึ่ง นับเที่ยวลิฟต์จริง ๆ ของวันธรรมดาหนึ่งวัน แล้วถามว่าช่วงสิบโมงถึงสี่โมงเย็นใครอยู่บ้าน สอง ลิสต์ของทุกอย่างในห้องที่อยู่ในความสูงปากหมา ว่ามีกี่ชิ้นที่ยอมเสียได้ สาม ถามตัวเองว่ารับการรื้อของสุนัขโตได้ไหมในสองสามเดือนแรก เพราะมันเป็นงานที่ความพยายามกับผลลัพธ์ไม่สัมพันธ์กันตรง ๆ

ทั้งสองทางมีราคาที่ต้องจ่าย ลูกหมาให้คุณสร้างทุกอย่างเอง ราคาคือข้อจำกัดเรื่องเวลาที่กระจายไปทั้งปีแรก และมีช่วงกลัวที่ตัดผ่านไปแล้วแก้ไม่คืน สุนัขโตให้ข้อมูลมาเกือบครบ ราคาคือช่วงรื้อที่เข้มข้นกว่าแต่มักสั้นกว่า

ถ้าตารางชีวิตแน่น ไม่มีคนช่วยตอนกลางวัน และที่อยู่คือคอนโดชั้นสูง หมาที่โตแล้วและรู้ข้อมูลครบคือคำตอบที่ซื่อสัตย์ที่สุด และบางทีมันอาจจะไม่ใช่หมาตัวใหญ่เลยด้วยซ้ำ