บ้านมีเด็กกับแมวเลือกสุนัขแบบไหน

บ้านที่มีทั้งเด็กและแมว เลือกสุนัขจากตัวบ้านก่อน แล้วค่อยดูสายพันธุ์ เด็กสูงเท่าไรและวิ่งแรงแค่ไหน แมวตัวเดิมยอมให้ใครเข้าใกล้ได้ถึงระดับไหน และหมาที่นั่งอยู่ตรงหน้าตอนนี้อยากเข้ามาใกล้เด็กจริงหรือแค่ทนให้จับ สามข้อนี้ตัดตัวเลือกทิ้งได้เร็วกว่าและแม่นกว่าคำบอกเล่าว่าสายพันธุ์ไหนเลี้ยงกับเด็กได้

ผมเคยนั่งลงบนพื้นหน้าบ้านหลังหนึ่งในซอย เด็กหญิงอายุราวสี่ขวบยืนอยู่ห่างประมาณสองเมตร มือยังกำชายเสื้อแม่ไว้ ฝั่งตรงข้ามเป็นหมาตัวกลางๆ นั่งอยู่ สายจูงหย่อนเป็นวงอยู่ข้างเท้าเจ้าของ มันไม่ได้ขู่ ไม่ได้คำราม แค่หันหัวไปทางอื่นตอนเด็กก้าวเข้ามาใกล้ แล้วเลียจมูกเร็วๆ สองครั้ง ปิดท้ายด้วยหาวหนึ่งที

เจ้าของหันมาบอกผมว่าตัวนี้ใจดีกับเด็กมาก ผมเชื่อว่าเขาไม่ได้โกหก และหมาก็ไม่ได้ดื้อ แต่มันกำลังพูดอะไรบางอย่างด้วยภาษาที่คนส่วนใหญ่ไม่ได้มองหา

สิบวินาทีที่บอกได้มากกว่าคำบอกเล่า

ถ้าผมต้องเลือกหมาสักตัวเข้าบ้านที่มีทั้งเด็กและแมว ผมจะขอดูช่วงสิบวินาทีแบบนั้นก่อนเสมอ และขอดูตอนที่เด็กยื่นมือออกไป ไม่ใช่ตอนที่เด็กยืนเฉย เพราะการยืนเฉยไม่ต้องเรียกร้องอะไรจากหมาเลย

สิ่งที่ผมดูคือทิศทางที่หมาเลือกเอง ถ้ามันเดินเข้าหาเด็ก วนดู กลับมาหาเจ้าของ แล้วกลับไปดูเด็กอีกรอบ นั่นคือการสำรวจตามธรรมชาติของหมาที่ไม่ได้รู้สึกว่าถูกบังคับ แต่ถ้าเจ้าของต้องดึงสายจูงให้เข้ามา ต้องอุ้มมาวางใกล้เด็ก หรือต้องจับหัวมันไว้ให้เด็กจับ นั่นคือคำตอบแล้วว่าไม่ใช่

ภาษากายที่ผมมองข้ามไม่ได้มีไม่กี่อย่าง หันหัวหนี เลียจมูก หาว ตัวเกร็ง ตาเหลือกจนเห็นขาว หางตกหรือหางม้วนแนบใต้ท้อง ทั้งหมดนี้ไม่ใช่ความดุร้าย มันคือคำขอพื้นที่ ส่วนหมาที่เอียงตัวเข้าหา ท่าทีอ่อนนุ่ม ผ่อนขากรรไกร หายใจสม่ำเสมอ นั่นคือหมาที่อยู่กับเด็กได้ในจังหวะนั้น

คำว่าในจังหวะนั้นสำคัญ เพราะหมาที่ทนเด็กคนหนึ่งได้ตอนสองขวบ ไม่ได้แปลว่าจะทนได้ตอนเด็กอายุหกขวบที่วิ่งกรูเข้ามาในบ้าน

แมวไม่ได้มีสิทธิ์ออกเสียง แต่มีสิทธิ์ปฏิเสธ

แมวที่บ้านผมไม่เคยลงมาเดินตรวจแขก มันนั่งอยู่บนตู้เสื้อผ้า หางสะบัดเป็นจังหวะสั้นๆ หูแบนไปด้านหลัง นั่นคือคำตอบทั้งหมดที่ผมต้องการจากมัน

เวลาใครบอกผมว่าหมาสายพันธุ์นี้อยู่กับแมวได้ ผมจะถามกลับว่าบ้านนั้นแมวเป็นแมวแบบไหน แมวที่กล้าเดินชนจมูกหมา กับแมวที่หายเข้าห้องน้ำสามวันไม่ยอมออกมา เป็นคนละเรื่องกันเลย แต่คนมักพูดถึงแค่ฝั่งหมา

วิธีที่ผมใช้จริงคือแบ่งพื้นที่ก่อน ไม่ใช่ให้เจอกันก่อน เอาฉากกั้นหรือประตูมุ้งลวดมากั้นให้แมวอยู่ข้างหนึ่ง หมาอยู่อีกข้าง ให้กินอาหารคนละฝั่งของประตู ให้ทั้งคู่ได้กลิ่นกันโดยไม่ต้องเห็นหน้ากันชัดๆ สลับผ้าห่มที่แต่ละตัวนอน ปล่อยให้ค่อยเป็นค่อยไปเป็นสัปดาห์ ไม่ใช่การแนะนำตัวครั้งเดียวจบ

และห้ามยกแมวไปวางตรงหน้าหมา ไม่มีแมวตัวไหนชอบถูกบังคับให้อยู่ในระยะประชิด ปล่อยให้แมวเลือกความสูงของตัวเอง แมวขึ้นที่สูงได้ หมาอยู่ข้างล่าง นั่นคือการอยู่ร่วมกันแบบที่แมวเป็นฝ่ายกำหนดระยะ

ขนาดตัวตัดสินฝ่ายเดียวไม่ได้

ผมเคยเห็นหมาพันธุ์เล็กถูกลูกล้มทับตอนวิ่งเล่น เด็กไม่ได้ตั้งใจ หมาก็ไม่ได้ตั้งใจ แต่ขาหมานั้นบางกว่าแรงเหยียบของเด็กวัยหัดเดิน และผมก็เคยเห็นหมายoungตัวใหญ่ที่หางแกว่งไปโดนหน้าเด็กพอดีในระดับสายตา ทุกครั้งที่มันดีใจ

เด็กสูงเท่าไรจึงเป็นคำถามที่ต้องถามก่อนคำถามเรื่องสายพันธุ์ เด็กที่หัวสูงระดับเอวหมา กับหางหมาที่แกว่งอยู่ระดับหน้าเด็ก เป็นความเสี่ยงคนละแบบ

ผมไม่ได้หมายความว่าให้เลือกแต่หมาเล็กหรือหมาใหญ่ ผมหมายความว่าต้องจับคู่สามอย่างให้ตรงกัน น้ำหนักตัวหมา ความมั่นคงในการทรงตัวของเด็ก และแรงของคนที่จับสายจูง ถ้าคนจูงเป็นคุณยายตัวเล็กๆ หมาเด็กตัวใหญ่ที่เต็มไปด้วยพลังงานก็ไม่ใช่คู่ที่ควรฝืน แม้มันจะใจดีแค่ไหน

สัญชาตญาณการไล่ไม่ใช่ความดุร้าย

หมาพวกสายพันธุ์ต้อนฝูงมีสัญชาตญาณวิ่งไล่และกันฝูง ในบ้านที่มีเด็กวิ่งเล่นในสนามบ่อยๆ สัญชาตญาณนี้จะออกมาในรูปของการวิ่งตัดหน้า การกันไม่ให้เด็กวิ่งผ่าน หรือการงับที่ข้อเท้า ซึ่งไม่ได้มาจากความก้าวร้าวเลย แต่มันก็สร้างบาดแผลได้เหมือนกัน

พวกเทอร์เรียก็คล้ายกัน มันมีแรงขับในการไล่เหยื่อสูง ถ้าแมวในบ้านเป็นแมวที่ชอบวิ่งหนีเวลาตกใจ การวิ่งของแมวจะไปกระตุ้นการไล่ของหมาโดยที่ทั้งคู่ไม่ได้ตั้งใจ

ผมจึงไม่ถามว่าพันธุ์นี้ดุไหม แต่ถามว่าบ้านนี้มีอะไรที่ไปกระตุ้นสัญชาตญาณของมันทุกวันบ้าง ถ้าบ้านมีเด็กที่วิ่งกรี๊ดในสนามทุกเย็น กับแมวที่ชอบวิ่งผ่านหน้าหมา นั่นคือบ้านที่ต้องคิดหนักกว่าบ้านที่เด็กนั่งเล่นเงียบๆ ในห้องแอร์

คนที่จูงสายตอนหกโมงเช้าต้องอยู่ในวงคุย

มีครั้งหนึ่งที่บ้านหนึ่งคุยเรื่องหมาสนุกมาก คุณป้าเจ้าของบ้านอยากได้หมาสวยๆ ลูกชายอยากได้ตัวใหญ่ๆ แต่คนที่ตื่นหกโมงเช้าไปทำงานคือพี่สาว ซึ่งไม่ได้อยู่ในวงคุยเลย

ผมเห็นแบบนี้หลายบ้าน และผลลัพธ์ก็ซ้ำเดิม หมาไม่ได้ถูกพาไปเดิน เพราะคนที่รับปากไว้คือคนที่ไม่มีเวลา และความหงุดหงิดก็ไปลงที่หมา หมาไม่ได้ออกแรง ไม่ได้ดมกลิ่น กลายเป็นหมาที่กระสับกระส่ายอยู่ในบ้าน ซึ่งเป็นหมาที่เสี่ยงที่สุดที่จะหันไป snaps ใส่เด็กตอนเด็กวิ่งผ่าน

ดังนั้นก่อนเลือก ผมจะถามตรงๆ ว่าใครจะตื่นมาพาไปเดิน ใครจะให้อาหาร ใครจะพาไปหาหมอตอนฝนตก และคนคนนั้นเคยเห็นหมาที่กำลังจะเลือกหรือยัง ถ้าไม่เคย ก็ให้เขาไปด้วย

กฎที่สำคัญกว่าชื่อสายพันธุ์

สิ่งที่ผมเห็นซ้ำที่สุดไม่ใช่หมาแปลกหน้า แต่เป็นหมาที่อยู่ในบ้านและรู้จักเด็กดีอยู่แล้ว และเกิดเรื่องในจังหวะที่ไม่มีผู้ใหญ่จับตาอยู่ ตอนที่ทุกคนกำลังกินข้าวที่โต๊ะเตี้ย ตอนที่เด็กวิ่งพร้อมขนมในมือ ตอนที่หมากำลังนอนเคี้ยวกระดูกอยู่ใต้เก้าอี้ หรือตอนที่ประตูรั้วเปิด

เพราะฉะนั้นกฎที่ผมยึดคือเรื่องการจัดบ้าน ไม่ใช่เรื่องสายพันธุ์ ห้ามให้เด็กกับหมาอยู่ในห้องเดียวกันตามลำพัง โดยเฉพาะตอนมีอาหารหรือตอนหมากำลังนอน หมาต้องมีที่ของมันเองที่เด็กเข้าไปไม่ได้ กรงหรือมุมหนึ่งหลังฉากกั้น ที่ที่มันถอยไปได้โดยไม่มีมือเด็กตามไป และสอนเด็กว่าเวลาหมากินข้าวหรือนอน เราไม่เข้าไปหา

ทั้งหมดนี้ฟังดูเป็นเรื่องของคนมากกว่าเรื่องของหมา ซึ่งมันก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ

ผมไม่ได้บอกว่าสายพันธุ์ไม่สำคัญ มันสำคัญ แต่มันสำคัญเป็นอันดับรองลงมา เพราะสายพันธุ์บอกได้แค่แนวโน้ม ไม่ได้บอกว่าหมาตัวที่ยืนอยู่ตรงหน้าคุณตอนนี้จะทนมือเด็กที่กระตุกหูมันได้หรือไม่ สิ่งที่บอกได้คือภาษากายของมันในวินาทีนั้น และการที่คุณจัดบ้านไว้ให้มีทางถอยทั้งสองฝ่าย

บ้านที่มีเด็กและแมวจึงไม่ได้ต้องการหมาที่ดีที่สุดในโลก แค่ต้องการหมาที่ไม่ต้องอดทนเกินไป และคนที่พร้อมจะอ่านสัญญาณของมันก่อนที่มันจะต้องขึ้นเสียง