ลูกสุนัขไม่มีประวัติวัคซีนทำยังไง

พาลูกสุนัขที่ไม่มีประวัติวัคซีนไปตรวจสุขภาพกับสัตวแพทย์ก่อนเป็นเรื่องแรก แล้วให้สัตวแพทย์เป็นคนกำหนดจุดเริ่มต้นของแผนวัคซีนจากสภาพจริงของลูกหมาเบื้องหน้า ไม่ใช่จากการเดาว่าเขาน่าจะได้รับอะไรมาก่อน ระหว่างนั้นสิ่งที่เจ้าของทำได้คือรวบรวมข้อเท็จจริงเท่าที่มีอยู่จริง มาจากไหน อยู่กับแม่ไหม เจอตอนไหน มีรูปหรือกระดาษอะไรติดตัวมาบ้าง และเปิดสมุดบันทึกเล่มใหม่ตั้งแต่ครั้งแรกที่ไป ต่อให้หน้าแรกจะว่างเปล่าก็ไม่ใช่ปัญหา

ลังเจาะรูใบนั้นบนโต๊ะตรวจ

ผมยืนอยู่ตรงนั้น ลังเจาะรูใบหนึ่งในอ้อมแขน ข้างในมีลูกหมานอนขดอยู่บนผ้าเก่า ตัวเล็กพอ ๆ กับฝ่ามือ สัตวแพทย์ถามประโยคแรกว่า ได้วัคซีนอะไรมาแล้วบ้างครับ

ผมตอบไปตามจริงว่าไม่รู้ ไม่รู้ว่าใครฉีด ฉีดเมื่อไร หรือตอนนี้เขาอายุเท่าไรกันแน่ เขาเป็นหมาที่ได้มาจากวัดแถวบ้าน คนดูแลบอกเพียงว่าแม่หมาเดินเข้ามาในวัดแล้วคลอดลูกไว้ใต้ถุนศาลา

ผมคิดว่าตัวเองจะโดนดุ หรือไม่ก็โดนบอกให้ล้างประวัติทิ้งแล้วเริ่มนับหนึ่งใหม่ทั้งหมด แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือสัตวแพทย์วางลังลงบนโต๊ะ แล้วเริ่มจากเปิดปากดูฟัน ดูสีเหงือก วัดอุณหภูมิ คลำท้อง ฟังเสียงหัวใจและปอด พลิกดูในหู ดูหนังและซอกคอว่ามีเห็บหมัดเกาะไหม แล้วถามกลับมาว่าที่บ้านเขากินอะไรได้บ้าง อึเป็นยังไง อาเจียนหรือเปล่า

ตรงนั้นเองที่ผมเข้าใจว่า ประวัติที่หายไปไม่ใช่ช่องว่างที่เจ้าของต้องไปเดาให้เต็ม มันเป็นเหตุผลที่ทำให้การตรวจร่างกายต้องละเอียดกว่าปกติ เพราะสัตวแพทย์ไม่รู้ว่าภูมิคุ้มกันที่มีอยู่ตอนนี้เป็นอย่างไร เขาจึงต้องประเมินจากตัวหมา แล้วเป็นคนกำหนดเองว่าจุดเริ่มต้นอยู่ตรงไหน

ข้อเท็จจริงที่หาได้จริงจากคนที่ส่งลูกหมามา

ก่อนออกจากบ้าน ผมโทรถามคนที่ให้หมามาสองสามคำถาม เปลี่ยนวิธีถามนิดหน่อยแล้วได้ข้อมูลต่างกันเยอะ อย่าถามว่า ฉีดวัคซีนหรือยัง เพราะคำตอบที่ได้มักเป็น น่าจะฉีดแล้ว ซึ่งเอาไปใช้ต่อไม่ได้เลย ถามว่า มีใครพาไปหาหมอไหม อยู่กับแม่มานานแค่ไหน ตัวอื่นในครอกเป็นยังไงบ้าง คำถามแบบนี้เดาคำตอบยากกว่ามาก และคำตอบที่ได้มีค่ากว่า

สิ่งที่รวบรวมได้จริงคือ มาจากไหน อยู่กับแม่หรือถูกแยกมาตั้งแต่แรก เจอตัวเขาตอนไหน มีรูปถ่ายติดมาบ้างไหม แม้แต่รูปแม่หมาก็มีประโยชน์ และถ้ามีกระดาษอะไรก็ตามที่ติดตัวมา ต่อให้อ่านไม่ออกก็เก็บไว้ทั้งหมด

ทั้งหมดนี้ไม่ได้บอกว่าลูกหมาได้รับวัคซีนมาหรือยัง มันบอกแค่ความเสี่ยงที่เขาอาจเจออะไรมาก่อน แต่ข้อมูลพวกนี้ทำให้สัตวแพทย์ประเมินได้ดีขึ้น และที่สำคัญคือมันทำให้เราไม่ต้องเดาเอง

ฟันกับขนาดตัวบอกอายุได้แค่คร่าว ๆ

สัตวแพทย์ใช้ฟันบอกช่วงอายุได้ ดูว่าฟันน้ำนมขึ้นครบหรือยัง ฟันแท้เริ่มแทนที่หรือยัง ดูการเดิน ดูสัดส่วนขากับลำตัว แต่มันให้ผลเป็นช่วง ไม่ใช่ปฏิทิน หมาหลังถนนกับหมาพันธุ์เล็กในกรงเดียวกันอาจอายุเท่ากันแต่ตัวต่างกันคนละเท่า

นี่คือเหตุผลที่ผมไม่ตั้งวันเกิดให้หมาเองในสมุดแล้วยึดติดกับมัน เพราะวันที่ผมเดาผิดไปสองสามสัปดาห์ มันเปลี่ยนแผนที่สัตวแพทย์วางไว้ได้ อายุเป็นตัวแปรที่เขาใช้ตัดสินใจ ไม่ใช่ตัวเลขที่เจ้าของควรเดาแล้วยืนยัน

ตรวจให้จบก่อน แล้วค่อยคุยเรื่องวัคซีน

ลำดับที่ถูกคือตรวจก่อน คุยเรื่องแผนหลังจากนั้น ถ้าลูกหมามีไข้ ท้องเสีย ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือดูซึมกว่าปกติ แผนทุกอย่างจะเปลี่ยนไปจากกรณีทั่วไป และถ้าเราไปถึงคลินิกโดยตั้งหน้าตั้งตาว่าวันนี้ต้องได้ฉีดให้ได้ มันง่ายมากที่จะมองข้ามอาการที่เพิ่งเริ่ม

สิ่งที่ผมทำคือจดคำถามใส่กระดาษไปก่อน ว่าไม่ทราบประวัติมาก่อน จะเริ่มยังไง ต้องกลับมาอีกเมื่อไร ระหว่างนี้ต้องระวังอะไร แล้วยื่นให้สัตวแพทย์ตอบทีเดียว ไม่ใช่ถามแทรกตอนเขากำลังตรวจ

กักแยกจากหมาตัวอื่น แต่ไม่ใช่ขังให้ห่างจากทุกอย่าง

ช่วงแรกที่พาเข้าบ้าน ผมแยกห้อง แยกจานข้าว แยกที่นอน แยกของเล่น และล้างมือทุกครั้งก่อนไปจับตัวหมาตัวอื่นในบ้าน ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรทำอยู่แล้วไม่ว่าลูกหมาจะมีประวัติหรือไม่ เพราะเรายังไม่รู้ว่าเขาพาโรคอะไรเข้ามา

แต่ แยก กับ ตัดขาด คนละเรื่อง ผมยังอุ้มเขาเดินดูบ้านทุกวัน ให้เขาได้ยินเสียงคน ได้กลิ่นบ้าน ได้เจอเงาคนเดินผ่านไปมา เพราะช่วงสัปดาห์แรกคือช่วงที่สังคมของลูกหมากำลังก่อตัว ถ้าปล่อยให้ผ่านไปในกรงคนเดียวห้าวัน เขาจะโตมาเป็นหมาที่กลัวทุกอย่าง

สมุดเล่มที่เปิดตั้งแต่วันแรก

วันที่ไปครั้งแรก ผมขอให้คลินิกเปิดสมุดบันทึกเล่มใหม่ให้ หน้าแรกเขียนว่า ไม่ทราบประวัติ แล้วต่อด้วยวันที่ไป น้ำหนักที่ชั่งได้ ชื่อคลินิก และสิ่งที่ทำในวันนั้น

หน้าแรกที่ว่างเปล่าไม่ใช่ความล้มเหลว มันคือเส้นสตาร์ท สิ่งที่มีค่าจริง ๆ คือหน้าที่เหลือ เพราะสองปีต่อมา ไม่ว่าผมจะย้ายบ้าน เปลี่ยนคลินิก ฝากหมาไว้กับใคร หรือพาไปต่างจังหวัด สิ่งที่อีกฝ่ายต้องการคือข้อมูลที่ต่อเนื่อง และน้ำหนักตัวที่จดไว้ทุกครั้งคือข้อมูลชุดเดียวที่เชื่อถือได้จริง เพราะมันไม่ขึ้นกับความจำของใคร

ผมเก็บรูปแม่หมาและรูปวันแรกที่เขามาถึงไว้ในโฟลเดอร์เดียวกันในมือถือ ตอนที่ต้องตอบคำถามว่าเขามาจากไหนอีกครั้ง มันตอบได้ในสิบวินาที

สิ่งที่คลินิกอยากได้ยินจากปากเรา

พูดตรง ๆ ว่าไม่ทราบประวัติ แล้วไล่บอกทุกอย่างที่รู้ เรียงตามเวลา อย่าเติมให้สมบูรณ์ อย่าเดาให้ดูดี เพราะข้อมูลที่แต่งขึ้นจะทำให้แผนที่วางไว้เพี้ยนไปทั้งเส้น

ลูกหมาที่ไม่มีประวัติไม่ใช่หมาที่มีปัญหา เขาแค่เป็นหมาที่สมุดยังไม่มีหน้าแรก สิ่งที่เราทำได้คือเปิดมันวันนี้ แล้วทำให้หน้าที่เหลือครบถ้วนที่สุด