ทำบ้านให้ปลอดภัยเมื่อมีสุนัขและเด็ก

ทำบ้านให้ปลอดภัยเมื่อมีทั้งสุนัขและเด็ก ต้องเริ่มจากการแบ่งบ้านเป็นเขตของหมาและเขตของเด็กให้ชัดด้วยประตูหรือฉากกั้นก่อน แล้วค่อยเดินไล่ปิดจุดเสี่ยงทีละห้อง ตั้งแต่ระเบียงและหน้าต่าง ครัว ประตู พื้นห้องน้ำ ไปจนถึงบันได เพราะอุบัติเหตุที่เกิดจริงในบ้านคนไทยส่วนใหญ่ไม่ใช่หมากัดเด็ก แต่คือหมาไถลลื่นบนพื้นเปียก หมากระโดดชนมุ้งลวดจนหลุดลงไปข้างล่าง หมาเขี่ยถังขยะกินเศษไก่ทั้งกระดูก และเด็กที่วิ่งตามหมาแล้วสะดุดธรณีประตู การเฝ้าดูตลอดเวลาไม่ใช่ระบบป้องกัน มันคือความเหนื่อยที่สักวันหนึ่งจะหมดลง

บ่ายสี่โมงที่ระเบียงชั้นสองของทาวน์เฮาส์หลังหนึ่ง พื้นกระเบื้องยังอุ่นอยู่ใต้ฝ่าเท้า ลมจากในซอยพัดกลิ่นผงซักฟอกขึ้นมาเป็นระยะ ผมวางมือบนลูกกรงอลูมิเนียมแล้วกดลงเบา ๆ ให้คุณลองทำตาม มันไม่คลอน ไม่มีอะไรต้องกังวลตรงจุดนั้น ปัญหาอยู่ที่ช่องระหว่างลูกกรง ผมสอดกำปั้นเข้าไปได้สบาย ๆ แล้วหยิบกระป๋องน้ำอัดลมเปล่าที่กลิ้งอยู่มุมระเบียงมาลองสอดดู มันลอดผ่านได้พอดี ถ้ากระป๋องลอดได้ หัวลูกหมาพันธุ์เล็กก็ลอดได้ ไหล่ของเด็กสองขวบก็ลอดได้ สิ่งที่ต้องดูจึงไม่ใช่ความสูงของลูกกรง แต่คือช่องว่าง

ผมไม่ค่อยเชื่อป้ายที่พิมพ์ว่า ปลอดภัยสำหรับเด็ก หรือ กันสุนัขได้ สิ่งที่ผมเชื่อคือมือตัวเอง ยื่นสอดดูด้วยกำปั้น ลองดันด้วยน้ำหนักตัว ยกของหนักวางทาบดูว่ามันรับได้หรือไม่ แล้วถ้ามันคลอน ผมก็ปล่อยไว้อย่างนั้น ไม่ไปขันอะไรเอง เพราะระเบียงไม่ใช่ของที่เจ้าของบ้านควรเดาเอา ป้ายพวกนั้นบอกได้แค่ว่าคนผลิตคิดว่ามันควรทำอะไร ไม่ได้บอกว่ามันเข้ากับบ้านหลังนี้หรือเปล่า

ระเบียงคือจุดที่พลาดแล้วเจ็บที่สุด

ระเบียงในบ้านไทยมักทำหน้าที่หลายอย่างพร้อมกัน เป็นที่ตากผ้า ที่เก็บถังซักผ้า ที่วางกระถางต้นไม้ และเป็นที่ที่หมาได้ออกไปนอนรับลม หลายหลังในซอยผมเป็นแบบนี้ และทุกหลังมีจุดร่วมเดียวกัน คือมีของที่ยกขึ้นไปตั้งง่ายกว่าที่จะเก็บเข้าที่

ผมเริ่มจากพื้นก่อน เพราะระเบียงที่เพิ่งล้างหรือโดนฝนสาดมักมีตะไคร่สีเขียวบาง ๆ ที่มองไม่เห็นตอนเท้าแห้ง ลองเดินเท้าเปล่าดูสักรอบ ถ้าความรู้สึกมันลื่นแม้แต่นิดเดียว หมาแก่กับเด็กก็ลื่นแน่นอน ต่อมาคือของที่ยกได้ ถังซักผ้า ถังน้ำ สายยาง และขวดน้ำยาซักผ้าขนาดใหญ่ที่วางอยู่ระดับพื้น ลูกหมาไม่ได้ตั้งใจจะดื่มน้ำยาซักผ้า แต่มันกัดฝาเล่นเพราะฝามีปุ่มน่ากัด และถังน้ำที่สูงแค่เข่าก็เชิญชวนให้ปีนลงไปมากพอแล้ว

หน้าต่างกับมุ้งลวดเป็นอีกจุดที่คนชอบข้าม ผมลองนับดูว่ามุ้งลวดกรอบอลูมิเนียมแบบผลักในบ้านเราต้านแรงได้แค่ไหน คำตอบคือพอกันยุง ไม่ได้พอกันหมาสิบกิโลที่กระโดดชนเพราะเห็นแมวเดินผ่าน วิธีที่ผมใช้คือดูว่ามีอะไรให้หมาปีนขึ้นไปถึงหน้าต่างได้ไหม โซฟา เก้าอี้พลาสติก ลังเก็บของ ถ้ามีก็ย้ายออกจากแนวหน้าต่าง แล้วปิดหน้าต่างให้สุด ไม่ใช่แง้มไว้รับลมโดยที่ไม่มีอะไรกันไว้เลย

ครัว: ที่ที่หมากับเด็กแย่งกันกินของอันตราย

เคาน์เตอร์ครัวสูงประมาณเก้าสิบเซนติเมตร ฟังดูสูงพอสำหรับหมาตัวกลาง แต่เก้าอี้กินข้าวตัวหนึ่งคือบันไดชั้นดี และเด็กที่อยากช่วยแม่หยิบของก็ลากเก้าอี้มาเองเหมือนกัน ผมจึงมองครัวด้วยคำถามเดียวเสมอ คือของที่วางอยู่บนเคาน์เตอร์ มือใครถึงก่อน

ถังขยะคือจุดที่ผมให้ความสำคัญมากกว่าที่คนคิด ถังแบบฝาเหยียบไม่เคยกันหมาได้จริง มันแค่ทำให้หมาเรียนรู้ว่าต้องใช้จมูกดันแรงขึ้น หรือรอจังหวะที่ฝายังไม่ปิดสนิท เศษไก่ที่มีกระดูกเป็นของอันตรายที่สุดในถัง เพราะกระดูกไก่แตกเป็นชิ้นแหลม และหมาที่เคยกินแล้วจะกลับมาเขี่ยทุกวัน ทางออกที่ได้ผลกับบ้านผมคือย้ายถังขยะเข้าไปอยู่ในตู้ หรือยกขึ้นไปวางบนพื้นที่หมาเอื้อมไม่ถึง แล้วแยกถุงเศษอาหารออกไปทิ้งทุกเย็น ไม่ปล่อยข้ามคืน

ของอีกกลุ่มที่ต้องยกให้พ้นมือทั้งสองฝ่ายคือน้ายาล้างห้องน้ำ ยากำจัดแมลง ลูกเหม็น และถุงพลาสติกที่มักถูกยัดไว้ใต้ซิงก์ ทั้งหมดนี้ไม่ได้อันตรายกับหมาอย่างเดียว แต่เด็กที่กำลังคลานก็หยิบเข้าปากได้ในวินาทีที่เราหันไปหยิบจาน

ประตูที่ปิดไม่สนิทคือประตูที่เปิดอยู่แล้ว

บ้านไทยจำนวนมากมีประตูที่ปิดแล้วไม่ลั่น เพราะธรณีประตูบวมในหน้าฝนหรือบานมันตกไปนิดเดียว หมาเรียนรู้เรื่องนี้เร็วกว่าที่เราคิด มันจะใช้จมูกดันแล้วเดินผ่านไปได้ภายในสัปดาห์เดียวที่มันสนใจ

สิ่งที่ผมทำคือเดินปิดประตูทุกบานในบ้านแล้วดันจากอีกฝั่ง ถ้าดันเปิดได้แม้แต่นิดเดียว ประตูนั้นก็นับว่าเปิดอยู่ แล้วแก้ที่ตัวบานหรือบานพับก่อนจะไปหาตัวกั้นเพิ่ม ไม่ใช่เอกตัวกั้นมาปิดทับประตูที่ปิดไม่สนิท ประตูที่ปิดเองได้ช่วยได้มาก เพราะมือคนถือถาดอาหารหรืออุ้มเด็กอยู่บ่อยครั้ง

ตรงนี้มีกฎที่ผมยึดจนติดเป็นนิสัย ทุกอย่างที่ใช้กั้นต้องเปิดได้ด้วยมือเดียว ถ้าต้องวางของลงก่อนถึงจะเปิดได้ คุณจะเปิดมันค้างไว้ แล้วสิ่งกั้นนั้นก็กลายเป็นแค่ของประดับบ้าน

พื้นลื่น ทั้งเด็กหัดเดินและหมาชรา

พื้นกระเบื้องมันในบ้านเราไม่ค่อยเป็นมิตรกับขาสี่ขาและขาสองขาที่ยังไม่มั่นคง ผมเคยเห็นหมาจากนอกบ้านที่เดินดีมาตลอด แต่พอเข้ามาในบ้านที่เพิ่งถูพื้นก็ลื่นจนต้องนั่งลง

จุดที่ต้องดูก่อนคือหน้าห้องน้ำ ทางเข้าโรงครัว และพื้นต่างระดับระหว่างในบ้านกับระเบียง ผ้าเช็ดเท้าที่วางไว้เฉย ๆ เลื่อนได้เมื่อมีคนเหยียบ ผมเปลี่ยนมาใช้เสื่อที่มีพื้นยางด้านล่างแทน แล้วหมั่นเช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะช่วงฝนตกที่คนเดินเข้าออกบ่อย เปิดพัดลมหรือพัดลมดูดอากาศให้พื้นแห้งเร็วขึ้นก็ช่วยได้เยอะ และถ้ามีหมาแก่อยู่ในบ้าน ทางเดินไปหาน้ำควรเป็นทางที่ไม่มีพรมพับขึ้นมาให้สะดุด

มุมหลบของหมา ที่ไม่ใช่ทางเดิน

หมากับเด็กอยู่ด้วยกันได้ดีกว่าที่คนคิด ถ้าหมามีที่ที่มันรู้ว่าถอยไปแล้วจะปลอดภัย ที่นอนหรือกรงที่วางอยู่มุมห้องซึ่งคนเดินผ่านน้อย ไม่ใช่ตรงประตูที่คนเข้าออกตลอดเวลา และไม่ใช่ข้างชามข้าวที่เด็กชอบไปยืนดู

สิ่งที่ต้องสอนไม่ใช่แค่หมา แต่คือเด็ก และผู้ใหญ่ที่มาเยี่ยมด้วย กฎง่าย ๆ ข้อเดียวคือ ถ้าหมามันเข้าไปอยู่ในที่ของมันแล้ว ให้หยุด ถ้าเด็กวิ่งตามเข้าไปแล้วหมาต้องหนีออกมา ที่นอนนั้นก็ใช้ไม่ได้อีกต่อไป

สิ่งที่ผมยังไม่กล้าพูดว่า ปลอดภัยแล้ว

ผมไม่เคยเห็นบ้านไหนที่กันได้หมด ไม่ว่าของที่ใช้อะไรก็ตาม เพราะสิ่งที่กั้นอยู่จะถูกทดสอบโดยฝ่ายที่อยากผ่านมากที่สุดเสมอ ไม่ใช่ฝ่ายที่เราอยากกั้น

สิ่งที่ผมทำได้คือเดินตรวจบ้านอีกรอบทุกต้นฝน เพราะประตูบวม พื้นเปียก และของที่เคยวางสูงก็เริ่มถูกเลื่อนลงมาเอง และสอนทุกคนในบ้าน รวมถึงญาติที่มาเยี่ยม ให้รู้ว่าประตูบานไหนต้องปิด และมุมไหนของหมาที่ไม่ควรเข้าไปรบกวน